Dziecko z zespołem Aspergera, dziś najczęściej klasyfikowanym jako spektrum autyzmu, ma szczególne potrzeby w zakresie przewidywalności, stabilności emocjonalnej i struktury codziennego życia. Często pada pytanie od rodziców: Czy sąd ustali opiekę naprzemienna dla dziecka z Aspergerem?

Opieka naprzemienna a dziecko z Aspergerem

W tym kontekście opieka naprzemienna, czyli model, w którym dziecko spędza naprzemiennie (np. co tydzień) równe okresy czasu z każdym z rodziców, może być dla niego obciążająca i destabilizująca.

Dlaczego opieka naprzemienna jest często niewskazana przy Aspergerze?

1. Brak tolerancji na zmiany

Dzieci z Aspergerem często mają trudność z przystosowywaniem się do nowych warunków. Przeprowadzka co tydzień lub co kilka dni, zmiana łóżka, miejsca do nauki, zasad panujących w domu – to wszystko generuje u nich silny stres.

2. Potrzeba rutyny i przewidywalności

Te dzieci funkcjonują najlepiej w stałym, przewidywalnym środowisku. Opieka naprzemienna zakłóca rutynę – różne domy, różne reguły, różne rozkłady dnia. To może prowadzić do regresji, wybuchów złości, izolacji, a nawet zaburzeń psychosomatycznych.

3. Zaburzona regulacja emocjonalna

Dzieci w spektrum często mają problemy z rozumieniem i wyrażaniem emocji. Przenoszenie ich pomiędzy domami może potęgować lęk separacyjny, wywoływać stany depresyjne lub nadmierne pobudzenie.

4. Łatwość wpadania w uzależnienia (np. od mediów społecznościowych, gier komputerowych)

Jeśli jedno z rodziców nie stawia granic (np. pozwala na wielogodzinne granie na konsoli, kupuje drogie prezenty, nie egzekwuje obowiązków), dziecko z Aspergerem naturalnie będzie dążyć do przebywania z rodzicem, który mu pozwala. Nie ze złośliwości – ale dlatego, że tak działa ich mechanizm komfortu.

5. Manipulacja dzieckiem

Rodzic narcystyczny lub manipulujący może łatwo „przeciągnąć” dziecko na swoją stronę, szczególnie jeśli dziecko nie rozumie jeszcze w pełni dynamiki relacji czy wpływu manipulacji. Dziecko może powtarzać słowa dorosłego, zachowywać się agresywnie wobec drugiego rodzica, bo tego nauczyło się przez modelowanie zachowania. Więcej o trudnościach związanych z problematycznym rodzicem zebraliśmy w książce Walka o dziecko z ojcem narcyzem (ebook).

Co zamiast opieki naprzemiennej?

Dla dziecka z Aspergerem sąd powinien ustalić jedno stałe miejsce zamieszkania, najlepiej przy rodzicu, który:

utrzymuje codzienną strukturę i rytm dnia
współpracuje z terapeutami
wymaga, ale też rozumie potrzeby emocjonalne dziecka
zapewnia spójne środowisko

Drugi rodzic może mieć regularne, ale przewidywalne kontakty – np. weekendowe, ustalone godziny, w ustalone miejsca. Takie ramy uspokajają dziecko i pozwalają mu się odnaleźć w świecie społecznym. Potrzebujesz pomocy w sprawie rodzinnej? Umów się na konsultację w Warszawie lub online klikając dostępny termin i godzinę w kalendarzu!

Jak walczyć w sądzie przeciwko opiece naprzemiennej przy Aspergerze?

Zaświadczenia od terapeutów / psychologów
- Opinia, że dziecko potrzebuje stabilności i jednolitego środowiska.
Opinia z przedszkola / szkoły
- Wskazanie, że zmiana rutyny powoduje u dziecka regresję, trudności wychowawcze.
Dokumentacja terapii dziecka
- Pokazanie, kto naprawdę współpracuje z terapeutami i dba o dziecko.
Przygotowanie do OZSS
- Przedstawienie faktów, mówienie językiem potrzeb dziecka, pokazanie stabilnego planu dnia. Badania OZSS – jak wyglądają?
Zapisanie dziecka do psychologa
- Nie tylko dla jego dobra, ale też jako dowód współpracy z systemem wsparcia.

Jak powinny wyglądać Twoje argumenty?

Dziecko ma zespół Aspergera i potrzebuje jednego, stabilnego miejsca zamieszkania.
Ojciec manipuluje dzieckiem, kupuje mu rzeczy, na które matka nie pozwala, przez co dziecko zmienia swoje zachowanie.
Ojciec nie zajmuje się dzieckiem systemowo, nie rozumie jego potrzeb, dąży do opieki, żeby uniknąć alimentów.
Dziecko od półtora miesiąca przejmuje słowa i zachowania ojca – to efekt modelowania, a nie własnego, dojrzałego wyboru.
Ojciec nie pracuje nad sobą, mimo własnych możliwych zaburzeń, a cały ciężar opieki emocjonalnej, medycznej i wychowawczej spoczywa na Tobie.

Kluczowe przepisy K.r.o.

Art. 95 § 3 K.r.o. – „Wykonywanie władzy rodzicielskiej ma następować tak, jak tego wymaga dobro dziecka.”
Art. 113 K.r.o. – Prawo i obowiązek utrzymywania kontaktów z dzieckiem – kontakty nie wygasają, nawet gdy nie były realizowane przez lata.
Art. 113 [2] K.r.o. – Ograniczenie kontaktów, jeśli wymaga tego dobro dziecka – umożliwia ustalenie form, częstotliwości oraz warunków spotkań. Instytut Wymiaru Sprawiedliwości
Art. 113 [3] K.r.o. – Zakaz kontaktów przy poważnym zagrożeniu dobra dziecka – najdalej sięgający środek ochrony.

Te artykuły stanowią podstawę decyzji sądów i OZSS – przy ustalaniu miejsca pobytu lub kontaktów z dzieckiem, dobro dziecka zawsze ma pierwszeństwo.

Przykład z praktyki – Warszawa

Ojciec, Michał, pracujący zdalnie jako grafik komputerowy, wnioskował o opiekę naprzemienną, twierdząc, że dzięki elastycznemu trybowi pracy może zapewnić synowi stałą obecność i wsparcie. Matka, Agnieszka, menedżerka w korporacji, była temu stanowczo przeciwna – argumentowała, że opieka naprzemienna byłaby zbyt obciążająca emocjonalnie dla chłopca, który źle znosi zmiany środowiska i rutyny.

Konflikt między rodzicami narastał, a próby mediacji zakończyły się niepowodzeniem. Sprawa trafiła do sądu rodzinnego, który zlecił opinię OZSS.

Opinia OZSS – dziecko potrzebuje stabilności

Z opinii biegłych OZSS wynikało, że:

Janek wykazuje silną potrzebę przewidywalności, rytuałów i stałości miejsca,
częste zmiany otoczenia mogą u niego wywoływać regres lub trudne zachowania (np. wybuchy płaczu, trudności ze snem),
rodzice nie współpracują i nie komunikują się w sposób wystarczający, by koordynować terapię i leczenie dziecka,
każde z nich stosuje odmienne podejścia wychowawcze i terapeutyczne, co wprowadza chaos w funkcjonowaniu chłopca.

Choć Michał był zaangażowany i przygotowany do pełnienia opieki, OZSS jednoznacznie wskazał, że w obecnych warunkach opieka naprzemienna nie leży w najlepszym interesie dziecka.

Jednak sądy często decydują się na ustalenie bardzo szerokich kontaktów z drugim rodzicem, mimo braku opieki naprzemiennej.

Zawsze trzeba pamiętać, że dla drugiego rodzica można ustalić szerokie kontakty.

regularne weekendy, święta, ferie,
codzienne odbieranie ze szkoły/przedszkola,
nocowania,
rozmowy telefoniczne.

Przepis K.r.o.	Co reguluje	Znaczenie
Art. 95 § 3	Dobro dziecka, władza rodzicielska	Fundament dla decyzji o miejscu pobytu dziecka i jego wychowaniu
Art. 113	Kontakty z dzieckiem	Podstawa prawna do utrzymywania kontaktów z dzieckiem
Art. 113²	Ograniczenie kontaktów	Możliwość uregulowania kontaktów (np. w obecności kuratora, w określonym miejscu)
Art. 113³	Zakaz kontaktów	Całkowite wyłączenie możliwości spotkań z dzieckiem ze względu na jego dobro

Najczęściej zadawane pytania:

1. Czy sąd może odmówić opieki naprzemiennej ze względu na zespół Aspergera u dziecka?

Tak. Na podstawie art. 95 § 3 K.r.o., każda decyzja dotycząca dziecka musi uwzględniać jego dobro. U dziecka ze spektrum autyzmu stabilność, przewidywalność i jedno miejsce zamieszkania są kluczowe – dlatego sądy mogą odrzucić wniosek o opiekę naprzemienną, jeśli zaburzyłaby to dziecku rytm funkcjonowania.

2. Czy mogę powołać się na opinię terapeuty przy sprzeciwie wobec opieki naprzemiennej?

Zdecydowanie tak. Opinia psychologa, psychiatry dziecięcego lub terapeuty pracującego z dzieckiem może być kluczowa. Taka opinia powinna wskazywać, że częste zmiany środowiska i brak jednej struktury dnia mogą wywoływać regresję, lęki lub trudności emocjonalne. Jednak sąd często w sprawach o opiekę nad dzieckiem skieruje rodzinę na badania OZSS.

3. Co jeśli drugi rodzic twierdzi, że dziecko „sobie poradzi” i żąda opieki naprzemiennej?

W przypadku dzieci z ASD (spektrum autyzmu) argumentem nie jest to, że „sobie poradzą”, tylko to, czy zmiany nie będą szkodliwe dla ich stanu psychicznego i rozwoju społecznego.

4. Czy sąd może orzec szerokie kontakty bez opieki naprzemiennej?

Tak – i często tak właśnie robi. Gdy OZSS i sąd dostrzegają potrzebę jednego, stałego miejsca zamieszkania, ale nie ma zagrożenia ze strony drugiego rodzica, orzekają szerokie, regularne kontakty, np. weekendy, święta, połowę wakacji. Wynika to z kompromisu między art. 113 K.r.o. (prawo do kontaktów) a dobrem dziecka.

5. Czy sąd bierze pod uwagę, który z rodziców faktycznie współpracuje z terapeutami dziecka?

Tak, ma to znaczenie. Przy ocenie sytuacji dziecka sąd analizuje, który z rodziców rozumie jego potrzeby, zapewnia terapię, dba o diagnozę, kontakty ze specjalistami, reguluje emocje. Rodzic zaangażowany w opiekę terapeutyczną jest postrzegany jako ten, przy którym dziecko lepiej funkcjonuje.

6. Czy mogę żądać zakazu kontaktów?

Tylko w wyjątkowych sytuacjach. Art. 113³ K.r.o. pozwala sądowi zakazać kontaktów, jeśli istniałoby poważne zagrożenie dla dobra dziecka – np. przemoc, znęcanie się, skrajna niestabilność. Jeśli ojciec manipuluje dzieckiem lub nie rozumie jego zaburzenia, możesz wnioskować raczej o ograniczenie lub uregulowanie kontaktów (na podstawie art. 113²), niekoniecznie o zakaz.